Powódź we wschodniej Libii: 2 000 ofiar i tysiące zaginionych

Piszę to zestawienie z lotniska, nerwowo odświeżając komunikaty płynące z Afryki Północnej. To nie jest kolejny luźny wpis o opóźnionych lotach czy zgubionych walizkach, ale raport z miejsca, które w ciągu kilkunastu godzin dosłownie przestało istnieć w formie, jaką znaliśmy. Libia, a dokładniej jej wschodnia część, została zrównana z ziemią przez potężne uderzenie cyklonu Daniel — tego samego frontu atmosferycznego, który zaledwie kilka dni wcześniej spustoszył turystyczne regiony Grecji.

Setki wiadomości, które spływają na moje komunikatory od lokalnych źródeł podają przerażający obraz zniszczeń. Miasto Derna, niegdyś tetniące życiem, zniknęło pod zwałami śmiercionośnego błota. Dla nas, podróżników, to drastyczne przypomnienie, że natura nie negocjuje, a zignorowana infrastruktura w końcu mści się w najgorszy możliwy sposób. Poniżej zebrałem kluczowe fakty z tego epickiego dramatu, by uświadomić Wam skalę problemu i ostrzec przed jakimikolwiek planami wizyt w tym rejonie Śródziemnomorza.

Zanim przejdę do suchych liczb, które swoją drogą przyprawiają o zawrót głowy, musimy zrozumieć mechanizm tej katastrofy. Cyklon uderzył w górzyste tereny nad Derną, powodując nienotowane wcześniej opady deszczu. To ciśnienie i masa wody doprowadziły do przełamania kluczowej tamy powyżej miasta. W jednej chwili, w środku nocy, gigantyczna ściana wody i gruzu uderzyła w śpiących mieszkańców.

To nie była "zwykła powódź", w której woda podnosi się powoli, dając czas na ewakuację na dach. To było uderzenie, które zmyło całe dzielnice mieszkaniowe prosto do morza. Ludzie stracili dorobek życia i swoich bliskich w ułamki sekund.

Derna — miasto, które zniknęło w morskich odmętach

Kiedy oglądam amatorskie nagrania udostępnione przez telewizję Almostkbal TV, serce staje w gardle (). Woda wdarła się do samego centrum, wyrywając asfalt i tworząc gigantyczną, rwącą rzekę tam, gdzie do tej pory był tylko skromny strumień i główne ulice handlowe. Zniszczone bloki stoją ogołocone z fasad, a ulice pełne są aut zepchniętych przez żywioł na potężne stosy, wyglądające z daleka jak dziecięce zabawki. Tysiące ludzi w panice krzyczało z dachów pojazdów lub wyższych pięter budynków, jednak woda podnosiła się zbyt szybko, by ktokolwiek zdążył przyjść z profesjonalną pomocą.

Bezpośrednie relacje są wstrząsające. Ahmed Mohamed, w rozmowie z mediami, przyznał: "Spaliśmy, a gdy się obudziliśmy, zobaczyliśmy, że woda obległa dom. Jesteśmy w środku i próbujemy się wydostać." Woda potrafiła wezbrać lokalnie na wysokość trzech metrów. Saleh al-Obaidi, któremu cudem udało się uciec wraz z całą rodziną, potwierdza, że domy zbudowane w pobliżu doliny zawalały się jeden po drugim pod natężeniem nurtu.

Statystyki tej ucieczki przed żywiołem wyglądają makabrycznie. Początkowe doniesienia szefa Regionalnej Rady Czerwonego Półksiężyca mówiły o 150 ofiarach i estymowano wzrost liczby zabitych do 250 osób. Niestety, ta liczba dramatycznie rosła z każdą godziną.

Tragiczne statystyki — tysiące ofiar i przerwane linie życia

Dane płynące ze Wschodu po prostu zwalają z nóg. Osama Hamad, stojący na czele rządu i odpowiedniej administracji kontrolowanej przez wojsko wschodniej Libii, powiedział przed kamerami lokalnej stacji al-Masar, że liczba zidentyfikowanych zmarłych bardzo szybko przekroczyła próg 2 000 osób. Rzecznik Armii Narodowej Libii (LNA), Ahmed Mismari, uściślił na konferencji prasowej, że liczba zupełnie zaginionych wynosi obecnie od 5 000 do 6 000 mieszkańców wschodnich terenów.

Podczas akcji pomocowej zginęło również siedmiu czynnych żołnierzy LNA, którzy starali się wyciągać ludzi z osuwisk.

Problemem w Libii nie jest jednak sam żywioł, ale kompletny rozpad i podzielenie kraju po słynnym powstaniu zbrojnym wspieranym przez NATO w 2011 roku. W państwie, w którym istnieją dwa konkurujące ośrodki władzy — uznawany przez społeczność międzynarodową rząd w Trypolisie na zachodzie i odrębna izba wojskowa we wschodniej części — organizowanie profesjonalnej akcji poszukiwawczo-ratunkowej graniczy z cudem.

Pomimo narzuconych na siłę podziałów, premier tymczasowego rządu w Trypolisie, Abdulhamid al-Dbeibah, zarządził natychmiastowo trzy dni żałoby i wymusił klasyfikację tych regionów jako obszarów klęski, domagając się szybkiej pomocy państwowej z agencji bazujących na Zachodzie. Wschodni rząd również proklamował trzydniową żałobę, nakazując jednoczesne powszechne zaprzestanie pracy, wstrzymanie rynków i zablokowanie swobody poruszania się poprzez rygorystyczną godzinę policyjną.

Echa cyklonu na wybrzeżu i międzynarodowy alarm

Cyklon Daniel nie poprzestał jednak wyłącznie na miasteczku Derna. Poważnym uderzeniom i masowym powodziom poddano także ulice w Benghazi, będącym drugim co do wielkości ośrodkiem miejskim całej Libii. Zalane ulice unieruchomiły transport i skomplikowały dostawy medyczne na wiele przyszłych tygodni. Skutki żywiołu dosięgły też obszarów objętych statusem w pełni chronionych i historycznych.

Miejscowości takie jak Sousse i pobliskie Shahat zostały zablokowane z powodu osuwisk uszkadzających zabytkową trasę prowadzącą do samego Cyrene (wybitnego stanowiska archeologicznego ze świata greckiego objętego opieką i ochroną ze strony komisji UNESCO). Na skutki tego incydentu będziemy musieli patrzeć ze szczególnym smutkiem przy każdej następnej renowacji turystycznej zabytków antycznej Grecji.

Równolegle, gospodarka libijska otrzymała kolejny, choć w tym wymiarze pomniejszy cios. Główni i niezależni inżynierowie baz paliwowych z potwierdzeniem donieśli dla agencji prasowych The Reuters, że zamknięto na min. 3 dni podstawowe porty wypadowe transportujących lokalną ropę. Ras Lanuf, Brega, Zueitina, a także znana na całym globie rafineria w Es Sidra (zlokalizowana niedaleko obszaru uderzenia wschodu) zatrzymały transport beczek surowca wydobywczego (co mocno zachwiało szacowanymi kosztami dystrybucji zapasów i wywozu ewakuacyjnym z pobliskiego wybrzeża zachodniej Europy).

Czego uczy nas dramatyczna noc we wschodniej Libii?

Jako analityk i częsty rezydent na lotniskach w tamtym obszarze kontynentu (od lat piszę z podróży do Afryki Północnej), nieustannie widzę jeden powtarzający się mianownik w tragicznych doniesieniach lokalnych mediów uciekających z takich rejonów zapalnych w eter do całego świata. Libia nie jest bezpiecznym miejscem na żadną wycieczkę, tranzyt drogowy, ani na zorganizowaną "wyprawę objazdową", dopóki nie zainwestuje we własną infrastrukturę uchronną i polityczną.

Podziały narzuciły rządom wieloletni paraliż, a powódź, choć wynikająca z brutalności samego czynnika pogodowego (modyfikacji klimatycznych na błękitnym wodach podwójnie wyciśniętych ekstremalnym burzowym pikiem), zbiera w efekcie tragiczne, powiększone dwukrotnie "polityczne myto". Każdy niezbudowany odpowiednio ubezpieczony schron lub nieposiadająca dodatkowej izolacji woda w kanale, kosztowała tam kogoś życie.

Rząd dysponujący ogromnymi wkładami gotówki musi przestać unikać działań inwestycyjnych. Dbeibaha współpracuje w końcu z Bankiem Centralnym Libii nad dystrybucją wsparcia finansowego departamentów wykonawczych w ogarniętych klęską wioskach. Pozostaje jedynie żywić gigantyczną, prywatną nadzieję, że zapowiadane w tych godzinnych dysputach z państwami przyjaznymi i unią kwoty na przebudowanie sieci odwadniających faktycznie tam trafią, by ustrzec przed klęską kolejnych osiedli wybudowanych w gorszych warstwach geograficznej skarpy z błota i pustynnych rzek.

Reasumując dotychczasowy wsad analityczny (nie próbując popadać w wielki humanitaryzm oparty na pustych deklaracjach), pamiętajcie że natura udowadnia kruchość systemu ubezpieczeń zdrowotnych. Tysiące rozbitych szyb aut ukrytych pod falami i całe watahy zagrodzonych pod blokami rodzin utopionych razem z dorobkami lat 90 to ostrzeżenie dla blisko graniczących Państw Europy Południowej. Jeśli tylko w przyszłości przyjdzie Wam na myśl uciekanie na egzotyczne uciechy do portowych zatok i medyn do terenów trąconych wiatrem jak Libia, wpierw sprawdźcie lokalne doniesienia od strony techniki hydro i zaplecza do reagowania kryzysowego (służb ratowniczych).

FAQ